Vaccinaties: lessen voor ons afweersysteem - Biowetenschappen & Maatschappij

Geen producten in je winkelmand.

04 september 2018
normaal verdiepend
10 minuten

Vaccinaties: lessen voor ons afweersysteem

De auteurs

Het afweersysteem beschermt ons tegen ziekmakende bacteriën en virussen. Bij een infectie leert het verworven afweersysteem een ziekteverwekker herkennen. Zo kan het bij een volgende besmetting met dezelfde ziekteverwekker sneller en beter reageren en worden we niet ziek.

Dit lerend vermogen van het afweersysteem vormt de basis voor vaccinatie. Door het afweersysteem kennis te laten maken met een verzwakte of onschadelijke vorm van de ziekteverwekker in de vorm van een vaccin, is het afweersysteem voorbereid op een echte infectie. Zonder dat we eerst ziek hoeven te worden.

Polio de wereld uit

Vaccins hebben een enorme invloed. Het meest duidelijk is dat bij polio. Net als in de rest van de westerse wereld waren er vroeger in Nederland regelmatig uitbraken van polio. De laatste grote uitbraak was in 1956.

Vanaf 1957 werden kinderen gevaccineerd, waarna nog maar enkele kleine uitbraken volgden in gemeenschappen met een lage vaccinatiegraad. Door wereldwijde vaccinatieprogramma’s is polio nu zelfs bijna uitgeroeid. Als dat lukt is het na pokken de tweede ziekte die door vaccinatie de wereld uit gaat.

Rijksvaccinatieprogramma

Vanaf 1957 werd gevaccineerd tegen difterie, tetanus, kinkhoest en polio (DTKP). In 1974 volgde het rodehondvaccin voor meisjes en een paar jaar later de mazelenvaccinatie. Successievelijk volgden vaccinaties tegen de bof, Haemophilus influenzae type b(Hib), meningokokken, pneumokokken, hepatitis B en HPV.

In 2018 is besloten het programma verder uit te breiden met rotavirusvaccinatie voor jonge kinderen die extra kwetsbaar zijn en kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen ter bescherming van pasgeborenen. HPV-vaccinatie voor jongens wordt nog overwogen.

Vaccinatieschema

Momenteel worden in Nederland vaccinaties aangeboden die beschermen tegen 12 ernstige infectieziekten. Er is goed nagedacht over de volgorde en het aantal, om met zo min mogelijk vaccinaties tijdig optimale bescherming op te bouwen. Het afweersysteem van een pasgeborene werkt al redelijk goed, maar is nog wel in ontwikkeling. Sommige vaccins werken direct na de geboorte, voor andere vaccins geldt dat de aanwezige antistoffen van de moeder de afweerreactie beïnvloeden. Daarom wordt bijvoorbeeld de BMR-vaccinatie pas na 6 tot 12 maanden gegeven. Dan zijn de antistoffen van de moeder verdwenen uit het lichaam van het kind, en kan het kind eigen antistoffen opbouwen na de vaccinatie.

Groepsbescherming

Hoe meer kinderen gevaccineerd zijn, hoe minder ziekteverwekkers de kans krijgen zich te verspreiden. Zo worden niet alleen degenen die gevaccineerd zijn beschermd, maar ook degenen die niet of onvoldoende gevaccineerd zijn. Dit heet groepsbescherming. Die groepsbescherming beschermt niet alleen vaccinatieweigeraars, maar ook zij die te jong zijn voor vaccinatie of door ziekte of gebruik van afweeronderdrukkende geneesmiddelen een onvoldoende eigen afweer hebben. Het is heel belangrijk dat genoeg kinderen gevaccineerd worden. Bij een te lage vaccinatiegraad bestaat de kans dat er opnieuw uitbraken ontstaan.

Acceptatie

De vaccinatiegraad in Nederland is – ondanks een lichte daling de laatste drie jaren – nog altijd ruim boven de 90%. Alleen voor HPV ligt deze veel lager en is er sprake van een sterkere daling. Omdat een aantal infectieziekten in Nederland niet of nauwelijks nog voorkomt, zien sommige ouders de noodzaak van vaccinatie niet meer. Hierdoor neemt de aandacht voor mogelijke bijwerkingen van vaccins toe. Wanneer ouders vinden dat vaccinaties beschermen tegen ernstige infectieziekten is hun bereidheid tot vaccineren het grootst.

In Nederland zijn er verschillende groepen die (sommige) vaccinaties weigeren, zoals de leden van de Orthodox Protestantse denominatie en ouders met een antroposofische levensbeschouwing. Dit leidt af en toe tot uitbraken. Zo was in 2013 de Biblebelt in de greep van een mazelenuitbraak.

In 2013 was de laatste uitbraak van mazelen in Nederland in de bijbelgordel.

Over de auteurs

Jaap van Dissel
Directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding bij het RIVM in Bilthoven, hoogleraar Interne Geneeskunde aan het Leids Universitair Medisch Centrum, en lid van de Raad van Advies van stichting Biowetenschappen en Maatschappij
Dr. Liesbeth Mollema
Senior onderzoeker epidemiologie van door vaccinatie te voorkomen ziekten bij het RIVM in Bilthoven
Drs. Hans van Vliet
Arts Maatschappij en Gezondheid, is programmamanager van het Rijksvaccinatieprogramma bij het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM in Bilthoven
Prof. dr. Marieke van Ham
Hoogleraar biologische immunologie aan het Swammerdam Institute for Life Sciences aan de UvA en hoofd van de onderzoeksafdeling Immunopathologie van Sanquin Research in Amsterdam
Drs. Rolf Appels
Arts Maatschappij en Gezondheid, is medisch adviseur Rijksvaccinatieprogramma bij het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM in Bilthoven
Prof. dr. Gemma Kenter
Hoogleraar gynaecologische oncologie en verbonden aan het centrum gynaecologische oncologie Amsterdam, een samenwerkingsverband tussen het AVL, het AMC en het VUmc
Je las een samenvatting van hoofdstuk 1 (Ons afweersysteem) en hoofdstuk 2 (Voor een prikkie beschermd) van het cahier Ons afweersysteem. 

Cahier

Bestel of download het cahier ‘Ons afweersysteem’.

Cahier ons afweersysteem

College

Bekijk dit filmpje van de Universiteit van Nederland, college prof. dr. Huub Savelkoul: Waarom hebben we nog geen goede vaccins tegen tbc, HIV en malaria?

Abonnement

Mis nooit meer een cahier

Met een jaarabonnement mis je niets meer! Wil je altijd op de hoogte blijven van de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van de biowetenschappen? Neem dan een abonnement! Hiermee ontvang je een korting van 40% ten opzichte van de cahierprijs in de webwinkel. Daarnaast betaal je geen verzendkosten bij een abonnement. Het abonnement gaat in per 1 januari van het nieuwe kalenderjaar. Je kunt te allen tijde opzeggen, waarna je alleen nog de cahiers ontvangt die je hebt betaald.

Jaarabonnement
Vier keer per jaar krijg je onze boekjes automatisch thuisgestuurd. Zo bespaar je flink op de losse verkoopprijs en blijf je altijd op de hoogte.
Bekijk abonnement

Nooit meer iets missen?

Wil je altijd op de hoogte blijven van nieuwe boeken, dossiers en lesmaterialen? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief. Wij sturen je maandelijks een overzicht van alle nieuwe content.

Schrijf je in